१५ दिने पितृ पक्ष वा सोह्र श्राद्ध आज (सेप्टेम्बर ११) बाट सुरु हुँदैछ । नेपाल र भारतका हिन्दूहरूले यी १५ दिनमा पितृ पितृको पूजा गर्ने श्राद्ध गर्ने गर्दछन्। पितृ पक्ष दिवंगत आत्माहरूलाई समर्पित छ। यो अवधि उनीहरूलाई खुसी पार्न, क्षमा माग्ने र पितृ दोष (पूर्वजहरूको श्राप) बाट मुक्तिको लागि हो।
पितृ पक्ष वा श्राद्ध नवरात्रि अघिको 15-दिनको अवधि हो जब हिन्दूहरूले आफ्ना पुर्खाहरूलाई भोजन प्रसादद्वारा पूजा वा तर्पण गर्छन्। शरद पूर्णिमादेखि निम्न अमावस्यासम्म १५ दिनसम्म श्राद्ध मनाइन्छ। यस दिन तिल, चामल लगायतका खाद्यवस्तुहरू सूर्योदयको समयमा पितृहरूलाई अर्पण गरिन्छ, त्यसपछि पूजा, हवन र दान गरिन्छ। यस समयमा, कुनै चाडपर्वहरूलाई अनुमति छैन र कुनै नयाँ चीजहरू किन्न पाइँदैन। यस अवधिलाई पितृ पक्ष/पितृपक्ष, सोह्र श्राद्ध, महालय, अपरा पक्ष र अखडपाक, वा पितृ पक्ष पनि भनिन्छ।
उनीहरूलाई खुसी पार्न, क्षमा माग्ने र पितृ दोष (पूर्वजहरूको श्राप) बाट मुक्तिको लागि हो।
हिन्दू क्यालेन्डरमा, मृतक पुर्खाहरूलाई समर्पित एक पन्ध्र दिन छ। त्यसैले यस अवधिमा आफ्ना प्रियजनहरूलाई भेट्न पृथ्वीमा फर्केर आएका दिवंगत आत्माहरूलाई प्रसन्न पार्न श्राद्ध, तर्पण र पिण्ड दान जस्ता अनुष्ठान गरिन्छ। पूर्णिमा तिथी पछि सुरु हुने पन्ध्रलाई पितृ पक्ष भनिन्छ। यो अवधि मृतक परिवारका सदस्यहरू / पुर्खाहरूलाई समर्पित छ, र त्यसैले यो शोक वा सम्झनाको बराबर छ। तसर्थ, मानिसहरू, मुख्यतया पुरुषहरू, मृत आत्माहरूलाई प्रसन्न पार्न श्राद्ध र तर्पणम अनुष्ठान गर्छन्। र पितृ पक्ष मृतकको पुजा र प्रसन्न पार्नको लागि भएकोले यो संयमको समय पनि हो।
मृतकका दुःखी आत्माहरू आफ्ना परिवारका सदस्यहरूलाई भेट्न पृथ्वीमा फर्कने विश्वास छ तसर्थ, मोक्ष (मुक्ति) प्राप्त गर्नको लागि, मानिसहरूले पिण्ड दान (पकाएको खीर र कालो तिलहरू , खाना चढाएर) आफ्ना पितृहरूको भोक मेटाउँछन्। मानिसहरूले कागलाई पनि खाना दिन्छन् (किनकि तिनीहरू मरेकाहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन्। ) मानिसले दिएको खाना ग्रहण गर्दा कागले पितृ खुसी भएको बताउँछ तर दान दिन अस्वीकार गरेमा मृतकलाई मन नपरेको संकेत गर्छ ।
यो शोक र तपस्याको समय हो भन्ने यसैले पितृ पक्ष समाप्त नभएसम्म कुनै शुभ कार्य गरीदैन। यसबाहेक, प्याज, लसुन, मासु, वा अन्य अशुद्ध खानेकुरा सेबन गर्नु निषेध छ। मानिसहरूले यस अवधिमा ब्रह्मचर्य कायम राख्छन्।
यो बर्ष को कुन श्राद्ध कहिले
एकछाकी सुरू गर्ने दीन : september 10
प्रतिपदाश्राद्ध: september 11
द्वितीया श्राद्ध: september 11(दिउँसो 2:19 पछी)
तिर्तीया श्राद्ध: september 12
चौथी श्राद्ध: september 13
पंचमी श्राद्ध: september 14
षष्ठी श्राद्ध: september 15
सप्तमी श्राद्ध: september 16
अष्टमी श्राद्ध: september 18
नवमी श्राद्ध: september 19
दशमी श्राद्ध: september 20
एकादशी श्राद्ध: september 21
द्वादशी श्राद्ध: september 22
त्रयोदशी श्राद्ध: september 23
चतुर्दशी श्राद्ध:september 24
औँसी श्राद्ध:september 25
पूर्णिमा श्राद्ध पिताको:september 18(अष्टमी)
पं बिष्णु भण्डारी